O‘zbekiston Davlat simfonik orkestri

O‘zbekiston Respublikasining Mehnat kodeksi

Huquqiy savodxonlik

Orkestr artistlari va xodimlari uchun Mehnat kodeksining asosiy qoidalari — qisqa va sodda tilda. Eng muhim jihatlar ajratib ko‘rsatilgan.

28.10.2022 yildagi kodeks, 15.10.2026 yilgi tahrir · to‘liq matn lex.uz saytida

  • 40 soatish haftasining eng ko‘p davomiyligi
  • 21 kuneng kam yillik mehnat ta’tili
  • 2 martaoyiga ish haqi to‘lanadi
  • 14 kuno‘z xohishi bilan ketishda ogohlantirish

4, 5-moddalar

Tenglik va mehnat erkinligi

  • Mehnat sohasida kamsitish taqiqlanadi — jinsi, yoshi, millati, tili, dini, e’tiqodi, mulkiy holati, yashash joyi va ishchanlik sifatlariga bog‘liq bo‘lmagan boshqa jihatlarga qarab.
  • Har kim kasbni, ish joyini va mehnat sharoitlarini erkin tanlaydi. Majburiy mehnat taqiqlanadi.

21-modda

Xodimning huquqlari

  • Mehnat shartnomasida shartlashilgan ish va mehnatni muhofaza qilish talablariga mos ish joyi.
  • O‘z vaqtida va to‘liq hajmda ish haqi olish — malaka, mehnatning murakkabligi, ishning miqdori va sifatiga muvofiq.
  • Dam olish: cheklangan ish vaqti, dam olish va bayram kunlari, yillik mehnat ta’tili.
  • Mehnat sharoitlari haqida to‘liq axborot, malaka oshirish, kasaba uyushmalariga birlashish.

22-modda

Xodimning majburiyatlari

  • Mehnat shartnomasi bo‘yicha majburiyatlarni vijdonan bajarish.
  • Ichki mehnat tartibi, mehnat intizomi va mehnatni muhofaza qilish talablariga rioya etish.
  • Ish beruvchining mol-mulkiga — jumladan cholg‘u asboblari va konsert jihozlariga — ehtiyotkorona munosabatda bo‘lish.
  • Odamlar hayoti, sog‘lig‘i yoki mol-mulkka tahdid haqida rahbarga darhol xabar berish.

105, 130-moddalar

Mehnat shartnomasi va dastlabki sinov

  • Xodimning holatini qonunga nisbatan yomonlashtiradigan shartlar haqiqiy emas. Shartnomaning qolgan qismi amal qiladi.
  • Dastlabki sinov muddati — uch oydan oshmasligi kerak (rahbarlar, ularning o‘rinbosarlari va bosh buxgalterlar uchun — olti oygacha).
  • Kasallik va ishda bo‘lmagan boshqa davrlar sinov muddatiga qo‘shilmaydi.

182, 189, 190, 262-moddalar

Ish vaqti va ish vaqtidan tashqari ish

  • Ish vaqtining normal davomiyligi — haftasiga qirq soatdan ortiq emas.
  • Roziligisiz ish vaqtidan tashqari ishga faqat alohida hollarda jalb etiladi: avariyalar, tabiiy ofatlar va shu kabilar.
  • Ish vaqtidan tashqari ish — surunkasiga ikki kunda to‘rt soatdan oshmasligi kerak.
  • Haq: birinchi ikki soat uchun kamida bir yarim hissa, undan ortig‘i uchun kamida ikki hissa. Xodimning xohishiga ko‘ra o‘rniga qo‘shimcha dam olish vaqti berilishi mumkin.

207, 263-moddalar

Dam olish va bayram kunlari

  • Besh kunlik ish haftasida — ikki, olti kunlik haftada — bir dam olish kuni. Umumiy dam olish kuni — yakshanba.
  • Dam olish yoki bayram kunidagi ish uchun kamida ikki hissa miqdorida haq to‘lanadi — yoki xodimning xohishiga ko‘ra boshqa dam olish kuni beriladi.

217-modda

Mehnat ta’tili

  • Har yilgi asosiy mehnat ta’tili — kamida yigirma bir kalendar kun.
  • Shartnoma, jamoa shartnomasi yoki qonun ko‘proq berishi mumkin: uzaytirilgan va qo‘shimcha ta’tillar.

253, 333-moddalar

Ish haqi

  • Ish haqi har yarim oyda kamida bir marta to‘lanadi: qoida tariqasida bo‘nak va qolgan qismi, oralig‘i o‘n olti kundan ko‘p emas.
  • To‘lov kuni dam olish yoki bayram kuniga to‘g‘ri kelsa, ish haqi arafasida to‘lanadi.
  • So‘rovingizga ko‘ra ish beruvchi hisoblashlar va ushlab qolishlar haqida xabar berishi shart.
  • Ish haqi, ta’til puli yoki hisob-kitob kechiktirilsa, ish beruvchi har bir kechiktirilgan kun uchun kompensatsiya to‘laydi — aybi bor-yo‘qligidan qat’i nazar.

312-modda

Intizomiy jazo choralari

  • Faqat uchta chora qo‘llanadi: hayfsan; o‘rtacha oylik ish haqining 30 foizigacha jarima (ichki tartib qoidalarida — 50 foizgacha); mehnat shartnomasini bekor qilish.
  • Qonun yoki intizom ustavlarida nazarda tutilmagan boshqa jazo choralarini qo‘llashga yo‘l qo‘yilmaydi.

160, 165-moddalar

Mehnat shartnomasini bekor qilish

  • O‘z tashabbusi bilan — ish beruvchini o‘n to‘rt kalendar kun oldin yozma ogohlantirish. Arizani topshirilganlik haqida xabarnoma bilan pochta orqali yuborish mumkin.
  • Ish beruvchi yozma (imzo qo‘ydirib) ogohlantirishi shart: tugatish yoki shtat qisqarishida — kamida ikki oy oldin; malaka yetarli bo‘lmaganda — ikki hafta; aybli harakatlar uchun — uch kun oldin.

531, 560-moddalar

Huquqlarni himoya qilish

  • Xodim hayoti va sog‘lig‘iga tahdid soladigan, shartnomada nazarda tutilmagan yoki qonunga xilof ishni yozma xabardor qilib rad etishi mumkin; barcha huquqlari saqlanib qoladi.
  • Sudga murojaat muddatlari: ishga tiklash — buyruq ko‘chirmasi topshirilgan kundan uch oy; boshqa mehnat nizolari — huquq buzilganini bilgan kundan olti oy; sog‘liqqa yetkazilgan ziyon va ma’naviy ziyon — muddat belgilanmaydi.
  • Nizolarni mehnat nizolari bo‘yicha komissiya ham ko‘radi; kasaba uyushmasi va Davlat mehnat inspeksiyasi yordam beradi.

Bu tanishish uchun qisqacha sharh, yuridik maslahat emas. Aniq ifodalar va barcha istisnolar — lex.uz saytidagi Mehnat kodeksining rasmiy matnida.