O‘zbek klassikasi ilk bor Pragada
O‘zbekiston davlat simfonik orkestri badiiy rahbar va bosh dirijyor Kamoliddin O‘rinboyev boshchiligida Madaniyat uyining Smetana zalida konsert berdi. Konsert 24-iyun, seshanba kuni bo‘lib o‘tdi, dasturda Dvorjak, Raxmaninov va Chaykovskiy asarlari yangradi. Raxmaninovning Ikkinchi fortepiano konsertidagi yakkanavoz partiyasini Madina Fayziyeva ijro etdi. Zal to‘la bo‘lmasa-da, oqshom ham dramaturgiya, ham ijrochilik jihatidan boy va mazmunli o‘tdi.
Dotsent Madina Muxsinovna Fayziyeva – Toshkentdagi O‘zbekiston davlat konservatoriyasi maxsus fortepiano kafedrasining mudiri. Xalqaro tanlovlar laureati va hakamlar hay’ati a’zosi, pianistlarni tarbiyalagani uchun «Tasanno» mukofoti sohibasi. 2011-yilda «Xalq ta’limi a’lochisi» medali bilan taqdirlangan, 2017-yilda esa vatanida «Yil musiqachisi» deb e’tirof etilgan. Madina Muxsinovna pedagogik faoliyatini faol konsert faoliyati bilan muvaffaqiyatli uyg‘unlashtirib keladi. U O‘zbekistonning turli shaharlari va Qoraqalpog‘iston Respublikasida, shuningdek, Markaziy Osiyo mintaqasidan tashqarida — Latviya, Germaniya, Estoniya va boshqa mamlakatlarda yakkaxon konsertlar bilan chiqish qiladi. Turli orkestrlar va zamonamizning atoqli xonandalari — Sergey Yakovenko, Monika Makdonald, Tatyana Rubinskaya, Fabio Andreotti va Azamat Jeltirguzov bilan hamkorlikda chiqish qiladi. Toshkent konservatoriyasidagi hamkasbi, professor Marat Gumarov bilan fortepiano duetlarida ijro etadi.
O‘zbekiston davlat simfonik orkestri — yosh jamoa, biroq u respublika va xalqaro tanlovlar laureatlari, iqtidorli talabalar — eng istiqbolli yosh sozandalarni birlashtirgan sobiq Yoshlar simfonik orkestri negizida tashkil topgan. Ular orkestrning tajribali artistlari bilan birga 2014-yilda ilk bor hozirgi nomi ostida chiqish qilishgan. Tashabbus yosh musiqachi Kamoliddin O‘rinboyevga tegishli bo‘lib, u keyinchalik orkestrning bosh dirijyori va badiiy rahbari bo‘ldi. Orkestr tashkil topgan yili Prezident farmoni bilan unga «O‘zbekistonda xizmat ko‘rsatgan artist» unvoni berildi, o‘sha 2014-yilning o‘zida O‘rinboyev «O‘zbekiston belgisi» medali bilan taqdirlandi. 2021-yilda u «Mehnat shuhrati» davlat ordeni bilan, 2022-yilda esa Ozarbayjon Prezidentining maxsus farmoni bilan «Do‘stlik» davlat ordeni bilan mukofotlandi.
2020-yildan buyon Kamoliddin O‘rinboyev O‘zbekiston davlat konservatoriyasi rektori lavozimida ham faoliyat yuritib kelmoqda. Shu maqomda u 2021-yil 14-iyun kuni Toshkentda Praga ijro san’atlari akademiyasi bilan hamkorlik memorandumini ham imzolagan. Bu voqea Antonin Dvorjak tavalludining 180 yilligiga bag‘ishlangan konferensiya chog‘ida yuz berdi. Shundan so‘ng O‘zbekiston konservatoriyasida Praga akademiyasidan Matoush Perushka, pianist va O‘zbekiston konservatoriyasi professori Tatyana Myakushka hamda torli cholg‘ular kafedrasi mudiri Dmitriy Ovchinnikov rahbarligidagi konservatoriya talabalari kvartetining konserti bo‘lib o‘tdi.
Pragaga ilk tashrifida O‘zbekiston davlat simfonik orkestri Antonin Dvorjakning «Sol minor 8-Slavyan raqsi, op. 46, Furiant» asarini ilk bor ijro etdi. Yosh kuchlar dirijyori va damli hamda zarbli cholg‘ularning qudratli imkoniyatlarini ochib berish tarafdori bo‘lgan O‘rinboyev urg‘ularni o‘rni-o‘rniga qo‘yish uchun har bir imkoniyatdan foydalandi. «Slavyan raqsi»ning fortissimolari Smetana zalining gumbazlariga tayanib, chexlarga yaxshi tanish musiqaning ancha shiddatli talqinini namoyon etdi. Shodiyona furiantning lirik nafosatga aylanish lahzalari o‘zbek orkestri ijrosida biroz o‘zgacha poetika kasb etdi. Dvorjakning milliy ruhdagi musiqasi doimo aldamchi: Dvorjak shu qadar mohirona mutanosiblik bag‘ishlagan go‘zal musiqiy shevani anglash uchun mehmon sozandalar biroz «o‘zimiznikilar»ga aylanishlari lozim bo‘ladi.
O‘rinboyev konsertning ikkinchi asarini ham mahorat bilan ijro etdi — Fortepiano va orkestr uchun do minor 2-konsert, op. 18 (Sergey Raxmaninov) . Biroq uning simfonik shijoati mashhur virtuoz pianist Madina Fayziyevaning nafis va lirik ijro etilgan fortepiano arpedjiolari, figuratsiyalari va kadensiyalari bilan muvaffaqiyatli yumshatildi. To‘g‘ri, kirish fortepiano solosidan so‘ng makonni hukmron , to‘laqonli jarangi bilan egallab olgan simfonik orkestr kutilganidan kechroq dramatizmdan xoli hamohanglikka o‘tdi. Birinchi qismdagi ekzistensial valtorna solosidan keyin ham shiddat davom etdi, biroq so‘ngra O‘rinboyev dinamikani yumshatib, uni butun ikkinchi qism davomida saqlab qoldi. Torli cholg‘ular kuyida u orkestrni ancha erkin sur’atda boshqardi. Bizni yana Fayziyeva fortepianosining tembr, madaniyat va tovush go‘zalligiga to‘la kadensiya va arpedjiolari o‘ziga rom etdi.
Sur’ati mo‘tadil ikki qismdan so‘ng pianist yakuniy Allegro scherzando qismda hayajonli to‘lqinni yuzaga chiqardi, ushbu so‘nggi qisqa qismda esa dirijyor jarang va sur’atni zafarli kulminatsiyagacha ko‘tardi. Ta’sirchan, shijoatli va portlovchi dirijyorlik bilan Kamoliddin O‘rinboyev to‘rt notadan iborat qat’iy yakunga parvoz qildi. So‘nggi yigirma to‘rt taktning har bir notasida lava otayotgan vulqonni tasavvur qiling.
Tanaffusdan so‘ng O‘rinboyev va o‘zbek simfonistlari zafar bilan ijro etgan asar — si minor 6-simfoniya, «Patetik», op. 47 — Pyotr Ilich Chaykovskiy . Oqshomning birinchi qismida dirijyor va orkestr Smetana zalining akustikasini hisobga olgan holda o‘z talqini uchun ideal tovush mutanosibligini topganday tuyuldi. So‘ngra ular bu bilimni muallif musiqasida muvaffaqiyat bilan qo‘lladilar — bu musiqa, shubhasiz, ularning repertuaridan mustahkam o‘rin olgan va, aftidan, puxta o‘rganilgan. Birinchi qismda ikki marta yangragan forte gumburlamas, kuyli passajlar esa egiluvchanligi va tarangligi bilan ajralib turardi.
Birinchi qismda ayniqsa klarnet solosi, ikkinchisida esa nafosat, skripkaning yoqimli garmoniyasi va yuqori yog‘och damli cholg‘ularning bir maromdagi jo‘rligi maftun etdi. Qismning umumiy raqsona xarakteri va osoyishtaligi violonchellarning ikki karra iltijoli xo‘rsinig‘i bilan bir lahzaga buzilib, qism yakunini yumshatdi. Simfoniya sur’ati aniq tuzilish va kontrastlarning lo‘nda mantig‘i bilan ajralib turdi. Marsh ruhidagi shiddatli uchinchi qismdan so‘ng O‘rinboyev finalda chinakam lamentoso yaratdi: dinamika va energiya ortib boruvchi osoyishta mavzudan bir necha bor takrorlangan kulminatsiya va hammasini to‘xtatgan pauzagacha. Orkestr uzilgan mavzuni ijro etdi va litavralar hamda mis damli cholg‘ularning so‘nggi ko‘tarilishidan so‘ng harakat kutilganidek tamtam zarbasi bilan yakunlandi. Trombonlar va tubaning g‘amgin, motamsaro kirishini dirijyor orkestr sadosi so‘nguniga qadar, so‘nggi tonal turtkigacha olib bordi.
Bosh dirijyor va badiiy rahbar Kamoliddin O‘rinboyev boshchiligidagi O‘zbekiston davlat simfonik orkestri Chaykovskiyning Oltinchi simfoniyasida porlab, go‘yo muallif e’tirof etgan, ammo sukut saqlagan narsani bilgandek, uning yashirin dasturini ishonarli talqin etdi. O‘zbekiston Pragaga o‘zining eng taniqli, iqtidorli va ilg‘or vakillarini yubordi.
Manba: https://www.klasikaplus.cz/uzbecka-klasika-poprve-v-praze/
Foto: Petr Klepper
